عمران فایل

بررسی ماهیت و مبنای تعدیل در پروژه های عمرانی و نحوه محاسبه آن

تعدیل در لغت به معنی تقسیم کردن از روی عدالت و در مفهوم  به معنای بروزرسانی قیمت اولیه ی پیمان انجام کار با افزایش یا کاهش هزینه‌های نیروی انسانی و یا کالا و خدمات مورد استفاده جهت اجرای موضوع قرارداد است که باعث جلوگیری از متضرر شدن پیمانکار می شود.

در این مقاله به بیان مفاهیم اصلی تعدیل پروژه های عمرانی و روش و نحوه محاسبه تعدیل و بیان تفاوت میان تغییرات قرارداد (variation) و تعدیل قیمت قرارداد (Contract Price Adjustment) می پردازیم.

شما بعد از مطالعه این مقاله قادر خواهید بود به کلیه ۱۳ سوال مهم زیر پاسخ دهید.

  1. فلسفه تعدیل قیمت‌های قراردادهای عمرانی چیست؟
  2. مکانیزم پیاده‌سازی تعدیل قیمت قرارداد به چه صورتی است؟
  3. نحوه استخراج شاخص‌های تعدیل چگونه می‌باشد؟
  4. تفاوت میان تغییرات قرارداد و تعدیل قیمت قرارداد چیست؟
  5. قوانین حاکم بر نحوه محاسبه تعدیل در پروژه‌های عمرانی کدامند؟
  6. تعریف اصطلاحات مهم تعدیل چیست؟
  7. شیوه محاسبه تعدیل قیمت قرارداد (تعدیل صورت‌وضعیت‌ها) به چه صورت می‌باشد؟
  8. شاخص مبنای پیمان چگونه تعیین می‌گردد؟
  9. انتخاب نوع شاخص برای محاسبه تعدیل به چه ترتیبی می‌باشد؟
  10. برای انتخاب نوع شاخص برای کارهای جدید به چه شیوه‌ای عمل می‌شود؟
  11. شاخص تعدیل کارکرد در دوره تاخیر چگونه محاسبه می‌شود؟
  12. تعدیل قیمت مابه‌التفاوت بین آخرین صورت‌وضعیت موقت و قطعی به چه طریقی محاسبه می‌شود؟
  13. تغییر ضریب ۰٫۹۵ در رابطه ضریب تعدیل چگونه می‌باشد؟

ماهیت تعدیل قیمت‌های قراردادهای پروژه های عمرانی

قراداد پروژه‌های عمرانی معمولاً‌ از طریق برگزاری مناقصه و رقابت بین شرکت‌های واجد صلاحیت و براساس اسناد مناقصه به برنده مناقصه واگذار می‌گردد. بنابراین علاوه بر شاخص‌های فنی و کیفی ارزیابی شرکت‌های حاضر در مناقصه،‌ قیمت ارائه شده توسط آن‌ها نیز بسیار حائز اهمیت می‌باشد. از سوی دیگر برآورد اولیه قرارداد توسط مهندس مشاور و براساس متره نقشه‌های مصوب و با استناد به فهارس بهای متناسب با موضوع قرارداد صورت می‌گیرد. نهایتاً شرکت‌های حاضر در مناقصه با در نظر گرفتن کلیه شرایط و جوانب اجرای پروژه شامل پیش‌بینی هزینه‌های اجرایی به همراه هزینه‌های بالاسری و در نظر گرفتن سود منطقی،‌ قیمت‌های خود را به مناقصه‌گذار اعلام می‌نمایند. بنابراین قیمت‌های شرکت‌های پیمانکار از یک طرف به صحت متره‌های ارائه شده در اسناد مناقصه و از طرف دیگر به قیمت واحد پیش‌بینی شده در فهرست بهای منضم به قرارداد بستگی مستقیم دارد. حال اگر به هر دلیلی هر کدام از این فرضیات در طول مدت اجرای قرارداد دچار تغییرات و نوساناتی بیشتر از حد مورد انتظار گردد،‌ روند طبیعی اجرای پروژه را دچار اختلال می‌کند.
ذکر این نکته ضروری است که تعدیل قیمت در قوانین سایر کشورها وجود داشته و از زمان های دور، سابقه اجرایی دارد که یک نمونه از آن در شکل زیر نمایش داده شده است. البته روش‌ها و فرمول‌های تعدیل قیمت قراردادها بسته به شرایط و قوانین هر کشور متفاوت و بعضاً در حال تکامل و به‌روزرسانی می‌باشد.
عمده‌ترین عواملی که سبب شده است دولت‌ها و کارفرمایان به مقوله تعدیل قیمت قرارداد به عنوان یک فرض غیرقابل انکار در فرایند قراردادهای خود بنگرند، تجارب مختلف آنها در مقاطع گوناگون زمانی و در مواجهه با نوسانات غیر قابل پیش‌بینی قیمت‌ها می‌باشد که عمده این عوامل خارج از قصور پیمانکاران نیز می‌باشد. لذا کارفرمایان راهکار عملی و قانونی مقابله با این تلاطمات قیمتی را به ‌اشتراک‌گذاری ریسک مربوطه و گنجاندن مفاد تعدیل قیمت در قراردادها در جهت حفظ منافع عمومی کشور و امکان تکمیل سریع‌تر پروژه و همچنین محافظت از شرکت‌های پیمانکاری تلقی می‌کنند.

 

نمونه قوانین تعدیل قیمت در پروژه های عمرانی

نمونه مقررات تعدیل قیمت قرارداد مربوط به سال ۱۹۸۰

 

بنابراین مهمترین نتایج این اشتراک‌گذاری ریسک قراردادی در طول مدت زمان اجرای پروژه، افزایش بهره‌وری و بهبود کیفیت پروژه‌ها، کمک به شفاف‌سازی و برقراری عدالت و همچنین حمایت از توسعه صنعت داخلی بواسطه حمایت و محافظت از شرکت‌های پیمانکاری خواهد بود. چرا که اگر افزایش قیمت‌های موثر در قرارداد،‌ بیش از حد مورد انتظار رخ دهد، می‌تواند بر روی جریان نقدینگی (Cash Flow) پیمانکار تاثیر منفی گذاشته و عملاً سبب بروز تاخیرات اجرایی و کاهش کیفیت اجرا گردد. همچنین اثرات تجمعی این افزایش قیمت در قراردادهای با زمان طولانی و یا با وجود مصالح خاص و حساس‌تر به پارامترهای بازار، می‌تواند تشدید پیدا کرده و صدمات جبران‌ناپذیری به اجرای پروژه و یا شرکت پیمانکاری وارد نماید.

ساز و کار تعدیل قیمت قرارداد پروژه های عمرانی

اگر در زمان انعقاد قرارداد، سازوکار تعدیل قیمت قرارداد پروژه های عمرانی ناشی از نوسانات احتمالی قیمت به درستی و با شفافیت در قرارداد تعیین تکلیف نشده و وظایف طرفین قرارداد به وضوح بیان نشود،‌ می‌تواند منجر به بروز برخی نارضایتی‌ها گردد که نهایتاً ممکن است به طرح دعوی در محاکم قضایی کشیده شود.
اما مکانیزم تعدیل قیمت در پروژه های عمرانی چگونه باید تعریف شود؟
ساده‌ترین نحوه برای محاسبه تعدیل قیمت استفاده از شاخص است. یعنی یک شاخص مبنا (قیمت در شروع دوره قرارداد) تعیین می‌گردد و سپس بر اساس تغییرات مولفه‌های مختلف بازار،‌ قیمت جدید در زمان اجرا بوسیله شاخص دوره مربوطه محاسبه می‌شود بطوریکه رعایت انصاف برای طرفین قرارداد به عمل آمده باشد. بنابراین شاخص عددی است که متوسط تغییرات قیمت هر دوره را نسبت به دوره پایه نشان می‌دهد.
پس تعریف یکی از مهم‌ترین مفاهیم این مبحث به نام ضریب تعدیل با استفاده از شاخص‌های اشاره شده ضروری می‌باشد. ضریب تعدیل ضریبی است که از رابطه زیر بدست می‌آید:

 

نحوه محاسبه ضریب تعدیل پروژه های عمرانی

تعریف ضریب تعدیل

 

نحوه محاسبه شاخص‌های تعدیل در پروژه های عمرانی

لازم به توضیح است که در قراردادهای پیمانکاری پروژه ای عمرانی معمولا از ردیف‌های فهرست بهای واحد در رشته‌های مختلف استفاده می‌شود. بهای واحد هر ردیف فهرست بها از یک آنالیز قیمت بدست می‌آید که شامل هزینه مصالح،‌ دستمزد اجرا، کرایه ماشین‌آلات، تجهیزات و ابزارآلات موردنیاز و حمل برای ردیف موردنظر می‌باشد. بنابراین بررسی تاثیر نوسانات قیمت بر روی هر یک از این عوامل و تعیین سهم هر کدام و نهایتاً ارائه شاخصی که ترکیب همه موارد را در برداشته باشد، بسیار پیچیده می‌باشد.
برای حل این مشکل و استخراج دقیق شاخص‌های موردنیاز، سامانه ملی فهرست بها و تعدیل در سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور راه‌اندازی شده است. این سامانه تحت وب، درگاه ذخیره‌سازی و پردازش اطلاعات عوامل و تعیین قیمت ردیف‌های مرتبط با فهارس بهای واحد پایه است. عوامل یاد شده مشتمل بر نرخ مصالح، دستمزد نیروی انسانی، کرایه ماشین‌آلات و حمل می‌باشند. همچنین مراجع قیمت‌گیری عبارتند از دستگاه‌های اجرایی، بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران، مرکز آمار ایران، تشکل‌های فنی و مهندسی و نیز شرکت‌های تولیدکننده و ارایه‌کننده مصالح، ماشین‌آلات، تجهیزات و خدمات.
نتایج حاصل از استعلام بها و دریافت قیمت از مراجع قیمت‌گیری جمع‌بندی شده و در سامانه ثبت می‌شود. سپس گزارش‌های محاسباتی استخراجی از سامانه، مربوط به فهرست‌های بهای واحد پایه و شاخص‌های تعدیل، بررسی کارشناسی شده و نتیجه به شورای محترم عالی فنی ارایه می‌گردد. پس از تایید شورای یاد شده، بخشنامه‌های مربوط به دستگاه‌های اجرایی، مهندسین مشاور و پیمانکاران ابلاغ خواهد شد .

 

چگونگی محاسبه شاخص های تعدیل پروژه های عمرانی

مکانیزم استخراج شاخص‌های تعدیل در سامانه ملی فهرست بها و تعدیل

 

لذا خروجی این سامانه بصورت ابلاغ فهرست‌های بهای واحد پایه در سال‌های مختلف و در رسته‌های گوناگون و همچنین ابلاغ شاخص‌های تعدیل به منظور بروزرسانی آثار ناشی از تغییر قیمت‌ها در دوره‌های سه ماهه و دو بار در سال می‌باشد. در تصویر زیر، بخشنامه ابلاغی شاخص‌های تعدیل مربوط به دوره‌های سه‌ماهه اول و دوم سال ۱۳۹۸ به عنوان نمونه آورده شده است.

 

بخشنامه شاخص های تعدیل در قراردادهای عمرانی

نمونه بخشنامه سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی جهت ابلاغ شاخص‌های تعدیل

 

نمونه شاخص تعدیل پروژه های عمرانی

نمونه شاخص‌های تعدیل ابلاغی

 

تفاوت میان تغییرات قرارداد و تعدیل قیمت قرارداد در پروژه های عمرانی

لازم به توضیح است در قراردادهای پیمانکاری  پروژه هی عمرانی ممکن است تغییرات قیمت قرارداد بواسطه عوامل مختلفی بوجود آید. اگر این تغییرات مربوط به تغییر در موضوع قرارداد و یا احجام (کمیت) کار باشد، در این صورت موضوع در قالب مفهوم تغییرات (Variation) و اگر تغییرات قیمت ناشی از نوسانات قیمت واحد آیتم‌های هر بخش از قرارداد باشد، موضوع در قالب مفهوم تعدیل قیمت قرارداد (CPA(Contract Price Adjustment) مورد بررسی قرار می‌گیرد.
در خصوص مفهوم تغییرات،‌ موارد مطابق بندهای الف و ج ماده ۲۹ شرایط عمومی پیمان مورد تحلیل قرار می‌گیرد که بند الف به تغییر مقادیر کارها اختصاص دارد و بند ج در خصوص ابلاغ کار جدید می‌باشد که در بخش‌های بعدی بیشتر توضیح داده می‌شود.

 

قوانین عمومی تعدیل در پروژه های عمرانی

بند الف ماده ۲۹ شرایط عمومی پیمان در خصوص تغییرات قرارداد

 

در خصوص مفهوم تعدیل قیمت قرارداد، مطابق بند هـ ماده ۲۹ شرایط عمومی پیمان رفتار می‌شود که اشاره می‌کند تعدیل نرخ پیمان طبق شرایط پیش‌بینی شده در شرایط خصوصی است. لذا مطابق بند ۲-۲-۴-۲- نشریه شماره ۲۸۹ سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور، در زمان تهیه اسناد مناقصه، ضروری است شماره و تاریخ بخشنامه تعدیل،‌ نوع شاخص و دوره شاخص مبنا به صراحت در شرایط خصوصی پیمان مشخص ‌گردد.

 

شرایط عمومی تعدیل در پروژه های عمرانی

ماده ۲-۲-۴ نشریه شماره ۲۸۹ سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور

 

در این مقاله موضوع تعدیل قیمت قرارداد CPA در پروژه‌های عمرانی کشور ایران مورد بررسی قرار می‌گیرد.

شرایط روش محاسبه تعدیل در قرارداد پروژه های عمرانی

مهم‌ترین شرایط نحوه محاسبه تعدیل قیمت در قرارداد پروژه ای عمرانی کشور به شرح زیر می‌باشند:

  1. بخشنامه شماره ۱۰۱٫۱۷۳۰۷۳ مورخ ۱۳۸۲٫۰۹٫۱۵ سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور با موضوع دستورالعمل نحوه تعدیل آحاد بهای پیمان‌ها
  2. نشریه شماره ۲۸۹ سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور با عنوان راهنمای نحوه محاسبه تعدیل آحاد بهای پیمان‌ها، ۱۳۸۳
  3. کلیه دستورالعمل‌های تعدیل حق‌الزحمه خدمات مختلف ابلاغی توسط سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور.
  4. کلیه دستورالعمل‌های نحوه جبران آثار قیمت ارز در پیمان‌های فاقد تعدیل ابلاغی توسط سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور.
  5. کلیه دستورالعمل‌های نحوه محاسبه تفاوت بهای فلزات در کارهای فاقد تعدیل و مابه‌التفاوت ابلاغی توسط سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور.
  6. شاخص‌های تعدیل مربوط به دوره‌های سه ‌ماهه سال‌های مختلف ابلاغی توسط سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور.

تعریف تعدیل در پروژه های عمرانی

جهت امکان استفاده از دستورالعمل‌های ابلاغی سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور به منظور انجام محاسبه تعدیل قیمت قرارداد پروژه ای عمرانی، ابتدا ضروری است اصطلاحات و واژه‌های بکار رفته در این دستورالعمل‌ها تعریف شده و مفاهیم آنها آموخته گردد.

  1. دوره: منظور از دوره هر یک از سه‌ماهه‌های منتهی به خرداد،‌ شهریور، آذر یا اسفند می‌باشد.
  2. دوره پایه: دوره‌ای که تمامی شاخص‌های مربوط به آن عدد صد (۱۰۰) است.
  3. شاخص گروهی (فصلی): عددی که متوسط تغییرات قیمت‌های واحد اقلام یک فصل از فهرست بهای واحد پایه در هر دوره را نسبت به دوره پایه نشان می‌دهد.
  4. شاخص رشته‌ای: عددی که متوسط تغییرات قیمتهای واحد اقلام یک رشته از فهرست بهای واحد پایه در هر دوره را نسبت به دوره پایه نشان می‌دهد.
  5. شاخص کلی: عددی که متوسط تغییرات قیمت‌های واحد اقلام تمامی فهارس بهای واحد پایه در هر دوره را نسبت به دوره پایه نشان می‌دهد.

   روش محاسبه تعدیل قیمت قرارداد در پروژه های عمرانی

برای محاسبه تعدیل هر قرارداد،‌ ابتدا دوره‌های مربوط به کارکرد آن صورت‌وضعیت مشخص،‌ سپس با استفاده از شاخص‌های گروهی مربوط و شاخص مبنای پیمان، ضرایب تعدیل محاسبه می‌شود. مبلغ تعدیل هر فصل از حاصلضرب ضریب تعدیل در مبلغ کارکرد صورت‌وضعیت آن فصل، مربوط به دوره (سه‌ماهه) موردنظر بدست می‌آید. مبلغ تعدیل صورت‌وضعیت حاصل جمع جبری مبالغ تعدیل کارکرد فصل‌ها، مصالح پایکار مربوط به هر فصل و تجهیز (یا برچیدن) کارگاه تا تاریخ صورت‌وضعیت موردنظر خواهد بود. این صورت‌وضعیت‌های تعدیل مطابق بند الف ماده ۳۷ شرایط عمومی پیمان توسط پیمانکار تهیه و برای مهندس مشاور جهت رسیدگی ارسال می‌گردد.
نکته بسیار مهم در تعیین دوره‌های سه‌ماهه هرتعدیل قیمت این است که تاریخ واقعی انجام کار ملاک عمل می‌باشد و تاریخ تهیه یا ارسال صورت‌وضعیت نمی‌تواند ملاک عمل قرار گیرد. بنابراین نقش مستندات کارگاهی از جمله گزارشات روزانه دارای تاییدیه از دستگاه نظارت در این خصوص حائز اهمیت خواهد بود.
برای سهولت محاسبه تعدیل، توصیه می‌شود صورت‌وضعیت‌ها بصورت زیر تنظیم گردند:

  • اقلام کارکرد مربوط به هر فهرست بطور مجزا و به تفکیک فصل‌ها.
  • شرح و مبلغ مصالح پایکار هر فهرست،‌ در انتهای فصل‌های مربوط.
  • مبلغ تجهیز کارگاه (انجام شده تا تاریخ صورت‌وضعیت موردنظر) به طور مجزا به عنوان آخرین ردیف صورت وضعیت.
    نکته قابل ذکر دیگر در محاسبه تعدیل پروژه های عمرانی این است که ملاک رسیدگی به صورت‌وضعیت‌های تعدیل، مبالغ تایید شده صورت‌وضعیت‌ها توسط کارفرما می‌باشد.
    ضمناً تا زمان اعلام شاخص‌های قطعی دوره انجام کار، تعدیل صورت‌وضعیت‌ها با استفاده از آخرین شاخص‌های موقت یا قطعی ابلاغی قابل محاسبه و پرداخت به صورت علی‌الحساب می‌باشد. با اعلام شاخص‌های قطعی دوره انجام کار، تعدیل محاسبه و مبالغ بصورت قطعی به حساب پیمانکار منظور می‌گردد.

تعریف شاخص مبنای پیمان

مطابق بند ۱-۸ بخشنامه شماره ۱۰۱٫۱۷۳۰۷۳، دوره شاخص مبنای پیمان، یک دوره سه‌ماهه قبل از دوره سه‌ماهه‌ای است که آخرین روز مهلت تسلیم قیمت پیمانکار در آن واقع شده است. همچنین در قراردادهایی که بصورت ترک مناقصه به پیمانکار واگذار می‌گردد، شاخص دوره مبنای پیمان، یک دوره قبل از دوره‌ای که پیشنهاد نهایی پیمانکار به صورت کتبی تسلیم کارفرما شده است،‌ می‌باشد.
بنابراین ذکر این نکته قابل توجه است که دوره شاخص مبنای پیمان ارتباطی به نحوه ارجاع کار (مناقصه یا ترک مناقصه) نداشته و تنها نحوه تسلیم پیشنهاد پیمانکاران در این دو حالت متفاوت است. ضمناً همانطور که قبلاً هم اشاره شد، ذکر بخشنامه تعدیل و همچنین دوره شاخص مبنای پیمان در بند هـ ماده ۲۹ شرایط خصوصی قرارداد از سوی کارفرما ضروری است. در شکل زیر نمونه‌ای از این مورد ارائه می‌گردد.

 

نمونه تعدیل نرخ پیمان در پروژه های عمرانی

نمونه ماده ۲۹-هـ شرایط خصوصی یک پیمان

 

شاخص‌های تعدیل معمولاً بصورت سه ماهه توسط سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی ابلاغ می‌گردد. البته ممکن است به دلیل نوسانات زیاد قیمت در طی یک دوره سه‌ماهه برای هر ماه یک شاخص تعدیل مجزا اعلام گردد که این موضوع در سه‌ماهه دوم سال ۱۳۹۷ رخ داد که در زیر نمونه بخشنامه مربوطه ارائه شده است.

 

بخشنامه شاخص های تعدیل پروژه ای عمرانی

نمونه شاخص‌های تعدیل سه‌ماهه دوم سال ۱۳۹۷ که بصورت ماهانه اعلام گردید

 

ذکر این نکته در اینجا از این جهت اهمیت دارد که اگر قیمت مناقصه‌ای در پاییز ۱۳۹۷ از طرف شرکتی ارائه شده باشد، شاخص مبنای پیمان آن بجای شاخص‌های سه ماهه دوم ۱۳۹۷، شاخص شهریور ماه ۱۳۹۷ خواهد بود که این موضوع در بخشنامه شماره ۹۷٫۳۴۸۷۰۹ مورخ ۱۳۹۷٫۰۷٫۰۸ ابلاغ گردیده است که بخشی از آن در شکل ذیل نمایش داده شده است.

 

بخشنامه شاخص تعدیل پروژه های عمرانی

بخشناه ابلاغ شاخص شهریور ۱۳۹۷ به عنوان شاخص مبنای مناقصات پاییز ۱۳۹۷

 

انتخاب نوع شاخص برای محاسبه تعدیل در پروژه های عمرانی

مطابق بند ۲-۱ بخشنامه شماره ۱۰۱٫۱۷۳۰۷۳، مبلغ کارکرد هر فصل  محاسبه تعدیل پروژه های عمرانی با شاخص‌های گروهی (فصلی) همان فصل فهرست بهای واحد پایه مربوطه تعدیل می‌شود. این در حالی است که مبلغ فصل تجهیز و برچیدن کارگاه با شاخص کلی تعدیل می‌گردد. همچنین مبلغ مصالح پایکار هر فهرست پایه،‌ با شاخص گروهی فصل‌های مربوط به مصالح موردنظر تعدیل می‌شود. به عنوان مثال، برای محاسبه تعدیل مبالغ مصالح پایکار مربوط به سیمان، شن و ماسه از شاخص‌های گروهی فصل «بتن درجا» در فهرست مربوطه استفاده می‌گردد.
لازم به توضیح است که جهت ردیف های غیرپایه (اقلام ستاره‌دار)، که برای آنها قیمت پایه تهیه نشده است و هنگام تهیه برآورد قیمت آنها مطابق دستورالعمل مربوطه تعیین و تصویب می‌گردد،‌ مشابه ردیف‌های همان فصل مربوطه تعدیل انجام می‌گیرد.

انتخاب نوع شاخص برای کارهای جدید

برای بررسی این موضوع ابتدا به تعریف کار جدید پرداخته می‌شود. شرایط عمومی پیمان در بند ج ماده ۲۹ به موضوع کار جدید اشاره می‌کند. بدین صورت که اگر در چارچوب موضوع پیمان، کارهایی به پیمانکار ابلاغ شود که برای آنها قیمت و مقدار در فهرست بها و مقادیر منضم به پیمان پیش‌بینی نشده باشد، به عنوان کارهای جدید محسوب می‌شوند. در این حالت پیمانکار باید بی‌درنگ و پس از دریافت ابلاغ مهندس مشاور، قیمت پیشنهادی خود را برای اجرای کارهای یاد شده، همراه با تجزیه قیمت،‌ به مهندس مشاور تسلیم نماید. قیمتی که با توافق پیمانکار و مهندس مشاور تعیین شود و به تصویب کارفرما برسد ملاک پرداخت است و بعنوان قیمت کار جدید و یا بطور مختصر «قیمت جدید» شناخته می‌شود.
مطابق بند ۲-۱-۵ بخشنامه شماره ۱۰۱٫۱۷۳۰۷۳، قیمت کارهای جدیدی با شاخص گروهی فصل مربوطه تعدیل می‌شود. شاخص مبنای تعدیل این نوع کارها، شاخص دوره سه‌ماهه‌ای است که براساس قیمت‌های آن دوره، قیمت کار جدید تعیین و تصویب شده است. برای محاسبه تعدیل در این حالت،‌ ابتدا قیمت کار جدید به عدد حاصل از عبارت زیر تقسیم می‌گردد تا به قیمت‌های دوره سه‌ماهه مبنای پیمان تبدیل شود و سپس مانند سایر ردیف‌های قیمت منضم به پیمان تعدیل می‌شود.

 

روش محاسبه ضریب تعدیل معکوس

ضریب تعدیل معکوس قیمت جدید

 

 محاسبه شاخص تعدیل کارکرد پروژه هی عمرانی در دوره تاخیر

مطابق بند ۴ بخشنامه شماره ۱۰۱٫۱۷۳۰۷۳، عملیات اجرا شده در مدت تاخیر مجاز، با شاخص‌های دوره مربوط به انجام کار تعدیل می‌گردد. ولی عملیات اجرا شده در مدت تاخیر غیرمجاز، با متوسط شاخص‌های دوره‌های مربوط به مدت پیمان (مدت اولیه پیمان و مدت‌های تمدید شده) تعدیل می‌شود.
همچنین تا زمان رسیدگی به لایحه تاخیرات، تعدیل کارکردهای پروژه های عمرانی بعد از مدت اولیه یا هر تمدید پیمان، با شاخص‌های دوره سه‌ماهه مربوط به پایان مدت اولیه یا هر تمدید پیمان،‌ محاسبه و به صورت علی‌الحساب به پیمانکار پرداخت خواهد شد.

تعدیل مبلغ مابه‌التفاوت بین آخرین صورت‌وضعیت موقت و قطعی

مطابق بند ۵-۲ بخشنامه شماره ۱۰۱٫۱۷۳۰۷۳، مبلغ مابه‌التفاوت بین آخرین صورت‌وضعیت موقت و صورت‌وضعیت قطعی،‌ چنانچه مربوط به عملیات انجام شده بین تاریخ شروع پیمان و تاریخ آخرین صورت‌وضعیت موقت باشد، در صورت مشخص بودن دوره انجام، طبق شاخص‌های دوره مربوطه و در غیر اینصورت با متوسط شاخص‌های دوره‌های مدت مذکور تعدیل می‌شود.

تغییر ضریب ۰٫۹۵ در رابطه ضریب تعدیل پروژه های عمرانی

مطابق بند ۸ بخشنامه شماره ۱۰۱٫۱۷۳۰۷۳، در پیمان‌هایی که در مدت اولیه به اتمام رسیده و تحویل موقت شوند، عدد ۰٫۹۵ در رابطه ضریب تعدیل به عدد یک تبدیل می‌گردد. ولی در پیمان‌هایی که تا مدت پیمان (مدت اولیه بعلاوه تاخیرهای مجاز) تکمیل شده و تحویل موقت شوند، عدد ۰٫۹۵ به عدد ۰٫۹۷۵ تبدیل می‌شود. مبلغ مابه‌التفاوت ناشی از این تبدیل همزمان با صورت‌وضعیت قطعی به پیمانکار پرداخت می‌شود.

نتیجه گیری

پروژه‌های عمرانی در طول عمر خود از زمان تعریف و شکل‌گیری،‌ تا انتخاب مشاور و تصویب طرح و نهایتاً برگزاری مناقصه، اجرا، تحویل، بهره‌برداری و نگهداری، بطور مستقیم با مسائل اقتصادی ارتباط تنگاتنگی دارند. در این میان بخش اجرا و شرکت‌های پیمانکاری بدلیل سهم بالاتر ارزش مالی قرارداد و تاثیر عمیق‌تر نوسانات احتمالی بازار و تورم و … بیشتر می‌توانند تحت تاثیر قرار گیرند. بنابراین کارفرمایان به مرور زمان و با درک موضوع، سعی کرده‌اند با قبول بخشی از ریسک مربوطه، از پروژه‌ها و شرکت‌های پیمانکاری در مقابل این تنش‌های اقتصادی محافظت نمایند که این مفهوم در قالب تعدیل قیمت قرارداد (Contract Price Adjustment) تعریف شده و بسط یافته است. مرسوم‌ترین روش پیاده‌سازی تعدیل قیمت قرارداد، استفاده از روش شاخص می‌باشد. در ایران، سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی به عنوان متولی اصلی پروژه‌های عمرانی، تعریف دستورالعمل‌های موردنیاز را به عهده داشته و بطور منظم نسبت به ارائه شاخص‌های تعدیل در قالب بخشنامه‌های ابلاغی اقدام لازم را به عمل می‌آورد. در این مقاله تعاریف و مفاهیم کلیدی موضوع به همراه شرح فلسفه و تاریخچه و شیوه‌های محاسباتی مطابق بخشنامه‌های مرتبط جهت استفاده علاقمندان گردآوری شده است.

منابع

  1. دستورالعمل نحوه تعدیل آحاد بهای پیمان‌ها
  2. راهنمای روش محاسبه تعدیل آحاد بهای پیمان‌ها نشریه شماره ۲۸۹ سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور، ۱۳۸۳
  3. فصلنامه پژوهش حقوق خصوصی، سال ششم، شماره ۲۱، زمستان ۱۳۹۶
  4. Price Adjustment in Long-Term Contracts, Victor P. Goldberg, 1985 WIS. L. REV. 527 (1985)
  5.  Price Adjustment, Guidance Note on Procurement, ASIAN DEVELOPMENT BANK, 2018
  6.  Development and Use of Price Adjustment Contract Provisions, U.S. Department of Transportation, Federal Highway Administration, 1980

 

مهندس محمود مونسی

    نوشته‌های مرتبط

    قوانین ارسال دیدگاه

    • دیدگاه های فینگلیش تایید نخواهند شد.
    • دیدگاه های نامرتبط به مطلب تایید نخواهد شد.
    • از درج دیدگاه های تکراری پرهیز نمایید.
    دیدگاه‌ها

    *
    *

    0