عمران فایل

اجرای فونداسیون؛ بررسی گام به گام مراحل اجرای پی های منفرد، نواری و گسترده

دقیقا به همان میزان که محاسبه میلگرد فونداسیون اهمیت دارد اجرای فونداسیون هم مهم است به طور مثال برای اجرای چاله آسانسور در پی باید حتما مراحل اجرای پی را بدانید. امروز قصد داریم با انواع فونداسیون آشنا شویم و پس از یادگیری اجرای فونداسیون در مورد چاله و چاهک آسانسور صحبت کنیم.

فهرست مطالب نوشته:
۱- انواع فونداسیون
۲- مراحل اجرای فونداسیون
۳- تفاوت چاه با چاهک آسانسور
۴- تعیین ابعاد آسانسور
۵- تعیین ابعاد چاه و چاهک آسانسور
۶- جانمایی آسانسور

انواع فونداسیون

پی ها عموما به چهار گروه تقسیم می شوند :

۱- پی های سطحی

این پی ها بارها را در نقطه ای نزدیک به طبقه همکف، به خاک های زیر ساختمان منتقل می کنند و معمولا اجرای فونداسیون سطحی با عمق کم هستند که خود نیز به ۴ دسته پی های منفرد، نواری، مرکب و گسترده تقسیم می شوند.

۲- پی های عمیق یا شمع ها

این پی ها به دلیل سست بودن خاک در زیر طبقه همکف ساختمان، بارها را در نقطه نسبتا پایین تری از طبقه همکف ساختمان به خاک زیرین مناسب منتقل میکنند.
طبق بند ۷-۶-۱ مبحث هفتم مقررات ملی ساختمان، پی های عمیق یا شمع های فشاری (اتکایی یا اصطکاکی)، کششی و یا تحت بار جانبی، توسط کوبش، فرو بردن با فشار، حفاری همراه با تزریق و یا بدون تزریق به کار گرفته می شوند. همچنین شمع ها به صورت منفرد و یا گروهی به کار می روند.

نکته: برابر مقررات ملی ساختمان، پی های عمیق به پی هایی گفته می شود که نسبت عمق قرارگیری به کوچکترین بعد افقی آن ها از ۱۰ بیشتر شود.

نحوه اجرای فونداسیون عمیق

شمع اتکایی(درون لایه خاک ضعیف) و شمع اصطکاکی(رسیده به لایه خاک مقاوم)

۳- پی های نیمه عمیق (چاهی)

این پی ها برای ساختمان هایی که چند طبقه زیر زمین دارند و یا بر روی زمین های سست و نرمی که برای رسیدن به خاک سفت بایستی تا عمق مناسبی حفاری شوند، احداث می شوند.
این پی ها حد فاصل پی های عمیق و سطحی هستند و برای اجرای فونداسیون های نیمه عمیق در امتداد پی های ساختمان با فواصل مشخص، چاه هایی را به قطر حداقل ۷۵ سانتی متر حفر می کنند تا زمانی که به زمین بکر و محکم برسند. سپس چاه ها را با بتن یا بتن آرمه پر می کنند.

اجرای فونداسیون نیمه عمیق

پی نیمه عمیق(چاهی)

۴- پی های ویژه

اینگونه پی ها برای زمین های بسیار سست یا سازه های خاصی نظیر سازه های دریایی به کار می روند که انتقال بار در آن ها از طریق کشش و فشار اصطکاک صورت می پذیرد؛ مانند مهارها و ستون های شنی و پی های صندوقه ای

پی ویژه یکی از انواع فونداسیون

پی ویژه در سازه های دریایی

اصولا پی ها را از دیدگاه های مختلفی می توان بررسی و تقسیم بندی کرد. در تقسیم بندی های دیگر، پی ها از نظر اجرای فونداسیون با مصالح مختلف و همچنین از نظر شکل اجرا مورد بحث قرار می گیرند.

انواع فونداسیون از نظر شکل ظاهری

۱- فونداسیون منفرد (مجزا یا بالشتکی)

این نوع فونداسیون برای ساختمان هایی به کار می رود که بار آن ها به صورت متمرکز (نقطه ای) به زمین منتقل می گردد و هر کدام از این پی ها بار وارده را مستقلا به زمین منتقل می کنند. مانند ساختمان های فلزی یا ساختمان های بتنی معمولا پی های منفرد برای مهاربندی جانبی، توسط کلاف های بتن مسلح به همدیگر وصل می شوند که این کلاف ها، یکسره و هم محور با ستون ها اجرا می شوند.

مراحل اجرای فونداسیون منفرد

فونداسیون منفرد

لایه های اجرای فونداسیون منفرد از پایین به بالا

  1. زمین مناسب
  2. بتن مگر
  3. میلگردهای فونداسیون
  4. بتن اصلی فونداسیون
  5. صفحه زیر ستون (در ساختمان های اسکلت فلزی )

۲- فونداسیون نواری

اجرای فونداسیون نواری زمانی صورت می گیرد که چند ستون در فاصله کمی از یکدیگر قرار گرفته باشند و یا ظرفیت باربری خاک زیر فونداسیون کم باشد که در این حالت، شرایط اقتصادی نیز ایجاب می کند که فونداسیون به صورت یک دال نواری از بتن مسلح و به طور مشترک برای ستون های فوقانی ساخته شوند.

این پی ها عموما به صورت یک نوار در زیر دیوار های باربر قرار می گیرند و بر این اساس پهنای پی بایستی به حدی باشد که بار وارده باعث تراکم غیر مجاز بر سطح خاک زیر فونداسیون نشود. ضخامت بتن نیز نبایست از پیشامدگی دیوار در هر طرف نوار کمتر باشد. زیرا با رعایت این موضوع اگر بتن در اثر برش دچار گسیختگی شود، زاویه ی ۴۵درجه ی برش، عملکرد تکیه گاهی پی بر روی خاک زیر فونداسیون را از بین نخواهد برد.

حداقل عمق پی نواری معمولا ۴۵ سانتی متر و پهنای آن هم نیز ۴۵ سانتی متر در نظر گرفته می شود تا امکان آجرچینی و کرسی چینی روی پی وجود داشته باشد. به علاوه این که نسبت طول به عرض در پی های نواری معمولا بزرگتر از ۱۰ می باشد و به عنوان پیشنهاد اولیه جهت طراحی عرض این نوع پی ها از فرمول روبه رو استفاده می شود : ۲۰ + (۲۰ * تعداد طبقات )

نکته ای که بایستی در طراحی این نوع فونداسیون ها در نظر گرفته شود آن است که مرکز ثقل این نوار باید روی خطی قرا بگیرد که از مرکز ثقل بارهای وارده عبور کند و ضخامت پی نواری نیز به حدی باشد که در اثر بار وارده، تغییر شکل های ناهمگون در آن ایجاد نشود.

دو نوع فونداسیون نواری داریم؛ یک طرفه و دو طرفه. بر حسب موقعیت جغرافیایی منطقه، زلزله خیز بودن منطقه و بارهای وارده در روی فونداسیون از آن ها استفاده می شود. البته نوع دو طرفه یا مشبک نسبت به نوع یک طرفه قوی تر است.

نکته: وقتی پی نواری، بار چند ستونی را که در یک ردیف قرار دارند، به زمین منتقل کند، پی نواری را یکطرفه می گوییم. اما وقتی بار ستون های دو ردیف را به زمین انتقال دهد (که معمولا چنین است)، در این صورت پی نواری دوطرفه خواهد بود.

مراحل اجرای فونداسیون نواری

فونداسیون نواری

لایه های اجرای فونداسیون نواری از پایین به بالا

۱- شفته ریزی
۲- کرسی چینی
۳- شناژ

توضیح: شن به زبان فرانسه به معنای زنجیر و ‌شناژ به معنی زنجیر کردن است. شناژ برای متصل کردن کلیه‌ی پی‌ها به همدیگر ایجاد می‌شود. این بخش از فونداسیون را معمولاً در یک تراز و از روی کرسی چینی می سازند. در اثر وجود شناژ، قسمت‌های ساختمان بطور یکپارچه عمل نموده و تمامی نشست‌ها یکنواخت شده و نیروهای وارده‌ی اتفاقی (‌مانند زمین لرزه و باد‌) به یک نقطه ساختمان به تمام قسمت‌های ساختمان منتقل گشته‌، در نتیجه از شدت نیروی وارده در یک نقطه کاسته شده و مانع خرابی ساختمان می‌شود. دقت کنید که خود شناژ به طور مستقیم بارهای وارده را تحمل نمی کند، بلکه با اتصال پی ها، عملکرد فونداسیون را بهبود می بخشد.

۴- ایزولاسیون رطوبتی با استفاده از ملات ماسه سیمان
۵- قیر گونی
۶- پوشش روی قیر گونی با استفاده از ملات ماسه سیمان
۷- دیوار چینی اصلی

۳- فونداسیون گسترده

به فونداسیون هایی گفته می شود که بار چند ستون یا دیوار را که در چند ردیف یا راستای مختلف قرار دارند به زمین منتقل می کنند. اجرای فونداسیون های گسترده بر روی زمین های قابل تراکم مانند خاک های رس بسیار نرم، رسوبات آبرفتی و مواد خاکریز که ظرفیت باربری بسیار کمی دارند انجام می شود و وظیفه ی اصلی آن ها این است که بار را روی سطح وسیعی در زیر کل سطح ساختمان به طور گسترده توزیع کند.

همچنین اگر در طراحی فونداسیون به روش نواری و یا منفرد ابعاد پی ها بزرگ و نزدیک به هم شود، از نظر اقتصادی نیز اجرای پی گسترده مقرون به صرفه خواهد بود. به عبارت دیگر، اگر زمین زیر پی آنقدر سست باشد و بار وارده از طرف سازه آنقدر زیاد باشد که سطح پوشیده شده توسط پی های منفرد بیش از نصف سطح زیربنا گردد، در این صورت اقتصادی است که از پی گسترده استفاده شود.

پی های گسترده نیز به طور کلی به ۳ دسته تقسیم می شوند :

  • فونداسیون گسترده از دال یکپارچه
  • فونداسیون گسترده از دال و تیر
  • فونداسیون گسترده سلولی (حجره ای)

 

مراحل اجرای فونداسیون گسترده

فونداسیون گسترده

۴- پی مرکب

به پی هایی که بیش از یک ستون بر آنها تکیه دارند، پی مرکب گفته می شود. در واقع وقتی یک ستون آن قدر به مرز محوطه ساختمانی نزدیک باشد که بارگذاری بر پی زیر آن به صورت خارج از مرکز صورت بگیرد، یعنی امکان نداشته باشد پی را دقیقا زیر ستون و مرکز ثقل برهم منطبق نمود، در این حالت پی ستون های مجاور را باهم ترکیب می کنند.

 

بررسی پی های مرکب در اجرای فونداسیون

ترکیب دو پی و ایجاد پی های مرکب (مستطیلی و ذوزنقه ای)

۵ – پی های عمیق پله ای

در زمین های شیب دار چنانچه شیب زیاد باشد، روش معمول خاکبرداری و یا خاکریزی به شکل پله ای می باشد. در اینگونه زمین ها، اجرای فونداسیون پله ای بهترین گزینه است. بدین صورت که پله های پی بایستی دارای ارتفاع یکنواخت و ارتفاع آن ها نیز از ضخامت بتن بیشتر نشود و همچنین این ارتفاع (برای دیوارچینی) مضرب صحیحی از ردیف های آجری باشد. البته به شکل شیبدار هم اجرا می شود.

فونداسیون پله ای یکی از انواع فونداسیون در سازه

۶ – پی های شمعی

اجرای فونداسیون های شمعی معمولا به صورت درجا و با کوبیدن بتن داخل زمین است تا بار ها را از میان خاک های سست به خاک پایدارتر زیر فونداسیون منتقل کند. این نوع پی ها بسته به شرایط تحت الارضی، سطح ایستایی و نوع باری که تحمل می کنند ممکن است چوبی، بتنی و یا فلزی باشند.

انواع فونداسیون از نظر مصالح مصرفی

۱– پی آجری: اجرای فونداسیون آجری با استفاده از قطعات آجر و ملات به صورت لاریز (پله ای ، مرحله ای) است.

پی آجری در فونداسیون

پی پله ای ساخته شده با آجر و ملات ماسه سیمان

۲- پی سنگی: اجرای فونداسیون در مناطقی که سنگ فراوان دارد، با استفاده از سنگ های رودخانه ای و ملات ( ماسه سیمان، ماسه آهک ) و از طریق غوطه ور کردن سنگ ها در ملات صورت می گیرد.

 

اجرای فونداسیون سنگی

نمونه ای از پی سنگی

۳- پی شبکه فولادی: گاهی اوقات برای ستون های فولادی از این نوع پی ها استفاده می شود، اما نسبت به پی های بتن مسلح اصلا مقرون به صرفه و مناسب نمی باشد.

پی فولادی در انواع پی در ساختمان

پی فولادی

۴- پی چوبی: اجرای فونداسیون چوبی در مناطق شمالی کشور به دلیل فراوانی چوب بسیار رایج می باشد.

۵- پی بتنی: این نوع پی، بهترین و مناسب ترین پی در ساختمان سازی می باشد.

۶-پی شفته آهکی: این نوع پی برای ساختمان های کوچک و کم ارتفاع و دیوارهای محوطه استفاده می شود، اما به طور کلی مقاومت لازم را ندارند و امروزه بسیار کم مورد استفاده قرار می گیرند.

پی آهکی در انواع پی

پی شفته آهکی

مراحل اجرای فونداسیون

۱- پیاده سازی نقشه فونداسیون روی زمین براساس جزئیات نقشه

جزئیات روی نقشه که شامل موارد زیر است، بایستی به دقت بررسی و اجرا شود.
محورهای یک امتداد که عموما با شماره گذاری و محورهای امتداد دیگر که با حروف انگلیسی مشخص می گردند. همچنین مقاطع، رقوم زیر فونداسیون، رقوم روی فونداسیون، ارتفاع قسمت های مختلف پی، مشخصات بتن مگر، مشخصات بتن فونداسیون، نوع و قطر کلی برای بریدن میلگرد ها، روی نقشه فونداسیون مشخص می شوند.

قبل از پیاده کردن نقشه روی زمین اگر زمین دارای ناهمواری و یا گیاهان و درختان خودرو باشد، بایستی نقاط مرتفع و ناترازی که مورد نظر است تسطیح شوند. سپس شمال جغرافیایی نقشه را با جهت شمال جغرافیایی محلی که قرار است پروژه در آن مکان اجرا شود، منطبق می کنیم (توجیه نقشه). پس از این کار، یکی از محورها را (محور طولی یا عرضی) که موقعیت آن روی نقشه مشخص شده است، بر روی زمین، حداقل با دو میخ در ابتدا و انتها، پیاده می کنیم که به این امتداد محور مبنا نیز گفته می شود. حال سایر محورهای طولی و عرضی را از روی محور مبنا مشخص می کنیم (به وسیله میخ چوبی یا فلزی روی زمین) که با دوربین های نقشه برداری و با استفاده از ریسمان کار، متر، گونیا و شاقول اجرا می شود.

 

یاده سازی نقشه در مراحل اجرای فونداسیون

پیاده سازی نقشه روی زمین

برای اجرای عملیات خاکبرداری فونداسیون نیز به ارتفاع خاکبرداری احتیاج داریم که حتی اگر زمین دارای پستی و بلندی جزئی باشد، نقطه ای را به صورت مبنا (b.m) در محوطه کارگاه مشخص کنیم. این نقطه به وسیله بتن و میلگرد در نقطه ای که دور از آسیب باشد، ساخته می شود. داشتن اطلاعات اولیه از زمین و نوع خاک نظیر مقاومت فشاری، نوع خاک به ویژه از نظر ریزشی بودن، وضعیت آب های زیرزمینی، عمق یخبندان و سایر ویژگی های فیزیکی خاک که در آزمایشگاه های مکانیک خاک مشخص می شود، بسیار ضروری است.

۲- اجرای بتن مگر یا بتن نظافت:

دومین مرحله از اجرای فونداسیون، استفاده از بتن مگر است. بتن مگر لایه ای از بتن با عیار۱۵۰ کیلوگرم سیمان در هر متر مکعب و به ضخامت ۱۰ الی ۱۵ سانتی متر می باشد که پس از گودبرداری خاک و قبل از اجرای آرماتور بندی و پیاده سازی فونداسیون به دلایل زیر اجرا می شود :

  1. پرکردن حفره های ایجاد شده در اثر خاکبرداری و همچنین محافظت از پی در برابر اثرات جوی و حمله سولفات ها
  2. جلوگیری از کشیده شدن شیره بتن فونداسیون توسط خاک به دلیل خاصیت مویینگی خاک
  3. ایجاد سطحی صاف و تمیز و کاملا تراز شده برای قالب بندی و میلگرد گذاری

 

استفاده از بتن مگر در اجرای فونداسیون

اجرای بتن مگر

۳- اجرای آرماتور بندی فونداسیون:

به منظور اجرای فونداسیون باید آرماتور بندی خیلی خوبی را داشته باشیم پس مراحل زیر را با دقت انجام دهید:

  • قراردادن کاور بتنی مناسب یا همان اسپیسر بتن با فواصل مختلف به منظور فاصله گرفتن میلگردهای تحتانی از سطح پی
  • برش دادن و قرارگیری میلگردهای طولی روی خرک یا زمین با توجه به پلان معماری و سازه
  • اتصال میلگردهای طولی بالایی و پایینی توسط خاموت ها
  • اجرای میلگردهای تقویتی بالا و پایین فونداسیون
  • برش میلگردهای مش بندی به طول های لازم و اجرای شبکه زیر ستون ها
  • نصب صفحه ستون ها (بیس پلیت) و بولت‌ها با توجه به آکس بندی پلان فونداسیون
  • نصب بیس پلیت ها (در ساختمان های فلزی)
  • اجرای ریشه ها (در ساختمان های بتنی و اجرای دیوار برشی در ساختمان های فلزی)

آرماتور بندی فونداسیون (سومین گام اجرای فونداسیون )

نکته: میلگرد ریشه یا انتظار به میلگردی گفته می شود که اجرای یکسره آرماتورها به دلایل زیر ممکن نباشد.

  1. مشکلات اجرایی
  2. محدودیت طول در ساختن میلگردها

میلگرد ریشه در ستون‌ها، دیوارها و شروع دستگاه پله، موقع اجرای فونداسیون اجرا می‌ شود. یعنی میلگرد ریشه برای ادامه کار آرماتوربندی ستون‌ها، دیوارها و دستگاه پله استفاده می‌ شود و باید همپوشانی لازم بین میلگردها هم طبق ضوابط مبحث نهم، رعایت شود. (در نکاتی که در ادامه بیان می کنیم، میزان همپوشانی یا اورلب را خواهیم گفت.)

۴- نصب بیس پلیت ها (در ساختمان های فلزی)

با توجه به آکس بندی که در پلان فونداسیون صورت پذیرفته و کدهای ارتفاعی که در پلان ارائه شده است، در چندین نقطه از پی ساختمان میلگردهایی را به کار می برند که اصطلاحا به آن بولت گفته می شود و این میلگردها از طریق پیچ و مهره به صفحات بیس پلیت متصل می شوند. ارتفاعشان به وسیله شیلنگ تراز و با استفاده از کدهای ارتفاعی ارائه شده در پلان فونداسیون که معمولاً آن را به صورت (۰ ۰ .۰ ± )نمایش می دهند، تنظیم می گردد.

پس از آن که علامت گذاری انجام شد، بر طبق آکسی که در نقشه آورده شده ریسمانی در یک آکس طولی و یک آکس عرض می بندند به طوری در محل قرار گیری بیس پلیت ها دو ریسمان کاملاً بر هم عمود باشند. محل برخورد دو ریسمان وسط بیس پلیت ها خواهد بود و ریسمان ها در اینجا نیز نقش تراز را هم بازی می کنند و با توجه به این که دو طرف ریسمان به یک تراز بسته شده است، با این کار تمام بیس پلیت های یک آکس کاملاً به موازات هم و در تراز یکدیگر قرار می گیرند، زیرا اگر بیس پلیت ها در یک تراز نباشند به همان ترتیب سقف ساختمان نیز تراز نخواهد بود و این یک ایراد بزرگ برای ساختمان به شمار می رود.

نقش بیس پلیت در مراحل اجرای فونداسیون

نصب بیس پلیت

نکات ضروری در اجرای فونداسیون

  • استفاده از آجر برای کاور بتن (اسپیسر) درست نیست و برای این کار بایستی از لقمه های بتنی یا اسپیسر های پلاستیکی مخصوص همین کار استفاده شود.

 

نقش اسپیسر پلاستیکی در اجرای فونداسیون

اسپیسر پلاستیکی

 

  • عموما میلگردهای فونداسیون به دو دسته میلگرد سراسری و میلگرد تقویتی تقسیم می شوند. تعداد میلگردهای طولی و تقویتی و همچنین شماره آن ها و میلگردهای خاموت و شماره و فواصل آن ها از هم در پلان سازه، محاسبه و طراحی می شود.
  • طبق آیین نامه ACI318-14 حداکثر فاصله بین میلگردهای سراسری در فونداسیون به ۴۵ سانتی متر محدود می شود که این مقدار نباید بیشتر از ۲ برابر ضخامت پی در نظر گرفته شود.
  • مبحث نهم هم درباره نسبت، قطر و فاصله آرماتورها چنین گفته است:

ضوابط اجرای فونداسیون (اجرای پی) در مبحث نهم

  •  انتهای آرماتورهای طولی و عرضی باید دارای خم ۹۰ درجه باشد.
  • چون آرماتورها در شاخه‌های ۱۲ متری ساخته می‌شوند، اگر به طولی بیش تر از ۱۲ متر نیاز باشد، نیاز به «همپوشانی یا اورلب کردن » آرماتورهای طولی می باشد که معمولا ۵۵ برابر قطر میلگرد در نظر گرفته می شود.
  • همه آرماتورهای طولی و عرضی بایستی با استفاده از سیم آرماتوربندی به یکدیگر متصل می شوند و هرگونه جوش الکتریکی برای اتصال میلگردها به یکدیگر ممنوع می باشد.
  • حداقل فاصله آرماتورهای فونداسیون تا سطح آزاد بتن، ۴ سانتیمتر می باشد.
  • رویه آرماتورها نباید حاوی هرگونه عامل و اثر زیانبار باشد (مانند گل، روغن، قیر، دوغاب سیمان خشک شده، رنگ، زنگ پوسته شده، برف و یخ). قبل از بتن ریزی بایستی این عوامل از روی میلگردها برطرف شوند.
  • اجرای خرک در فونداسیون:
    به منظور قرار دادن میلگردهای سفره فوقانی در تراز دقیق و ثابت بودنشان، باید تکیه‌گاه‌هایی درنظر بگیریم. به این تکیه‌گاه‌ها اصطلاحا خرک می گویند. حداقل قطر آرماتور خرک، ۱۴ میلی متر است و حداکثر فاصله شان ۱٫۵ متر می باشد. همچنین حداقل اندازه پاشنه خرک ها، ۵۰ سانتی متر است.
اجرای خرک در فونداسیون

اجرای خرک

  • آرماتور حرارتی:
    برای جلوگیری از وقوع ترک های عریض در بتن به علت انبساط و انقباض آن خصوصا در ساعات اولیه گیرش، نیاز به آرماتورهایی به نام آرماتور حرارت و جمع- شدگی هست. در مبحث نهم مقررات ملی ساختمان، ضوابطی برای این آرماتورها آمده است:

آماتور حرارتی در مراحل اجرای فونداسیون

  • پیشنهاد می شود که درصورت استفاده از آرماتورهای حرارتی، این آرماتورها به شکل خاموت بسته و U شکل اجرا شوند. دراین حالت دیگر نیازی به اجرای خرک نمی باشد.

 

نحوه اجرای آرماتورهای فونداسیون

تصاویری از اسپیسر،صفحه ستون و نحوه اجرای آرماتورهای فونداسیون

۵- قالب بندی فونداسیون

در قالب بندی فونداسیون از قالب های چوبی، فلزی و آجری استفاده می شود که هر کدام دارای ویژگی های منحصر به فرد خود هستند و در ادامه به توضیح آن خواهیم پرداخت. سیستم های مختلف قالب بندی وجود دارد که بر اساس نوع سازه و نقشه اجرایی می توان آن ها را در اشکال مختلف ایجاد نمود. برای اجرای فونداسیون، پس از گودبرداری باید خطوط آکس بندی شده و محل قرارگیری قالب در روی زمین مشخص شود تا بتوان بر اساس آن فونداسیون را اجرا نمود.

به برخی نکات مهم که باید در قالب بندی فونداسیون رعایت کرد، اشاره می کنیم:

  • قالب ها را باید محکم و فیکس کرد و از استحکام آنها اطمینان حاصل نمود.
  • توجه به ابعاد فونداسیون در انتخاب نوع قالب امری بسیار ضروری است.
  • طراحی و ساخت قالب ها باید به گونه ای باشد که راحت و به سرعت بتوان آن ها را نصب و یا باز کرد. در این صورت به میزان قابل توجهی در وقت و هزینه صرفه جویی خواهد شد.
  • به منظور جلوگیری از هدر رفتن شیره بتن، درزبندی مناسب بایستی انجام شود.
  • باید از روغن قالب برای بهبود کیفیت سطح بتن و استحکام قالب ها، استفاده نمود.
  • قالب ها باید از دوام و استحکام بالایی برخوردار باشند تا بدون از هم گسیختگی و یا نشت شیره بتن بتوانند فشار و بارهای وارده را تحمل نمایند.
  • باید فونداسیون شاقول بوده و کاور آرماتورها نیز رعایت شود.
  • قبل از شروع عملیات قالب بندی بایستی توجه شود که سطح بستر به تراز مورد نظر رسیده باشد. کنترل تراز زیر پی یکی از مهمترین پارامترهای اجرای فونداسیون است. (مطابق با ضوابط مقررات ملی ساختمان، تراز زیر پی در مناطق سردسیر حداقل باید ۸۰ سانتی‌متر از سطح زمین پایین تر اجرا شود که این امر به خاطر رعایت عمق یخبندان می باشد.)
  • بهتر است که محل قرارگیری قالب ها و آکس ‌های سازه، توسط نقشه بردار پیاده شود و به منظور جلوگیری از خطا در اجرا، نقاط گوشه قالب و تمامی آکس‌ ها میخ گذاری و حدود قالب پس از ریسمانی شدن کار، رنگ آمیزی شوند.

انواع قالب بندی

قالب آجری

قالب آجری با توجه به شکل پذیری بالا و همچنین استفاده مجدد آجرها پس از بتن ریزی یکی از بهترین انواع قالب بندی در اجرای فونداسیون می باشد. بعد از اجرای بتن مگر و پس از کسب مقاومت لازم آن (بعد از یک روز)، مطابق پلان فونداسیون یک دیوار آجری معمولاً ۲۰ سانتی متری اجرا می شود که قسمت های داخلی آن را نیز با پلاستیک می پوشانند تا علاوه براینکه آب بتن توسط آجرها جذب نشود، آجرها بعد از بتن ریزی راحت تر جدا می شوند.

ضمنا می توان موقع قالب بندی آجری، یک لایه نازک سیمان در جداره داخلی قالب اجرا گردد. قالب بندى آجرى باید به گونه‌اى اجرا شود که بتواند نیروى جانبى وزن بتن و نیروى لرزاننده‌ى آن (ویبراتور) و وزن کارگر در هنگام بتن ریزى را نیز تحمل کرده و پایدارى خود را حفظ نماید.

یک نکته مهم: در هنگام اجراى قالب‌هاى آجرى، آجر چینى پى یکنواخت باشد و سطح صاف و بدون خلل و فرج در بدنه‌ى داخلى قالب ایجاد شود و همچنین براى پر کردن پشت قالب آجرى، از خاک مناسب استفاده شود.

انواع قالب بندی برای اجرای فونداسیون

قالب چوبی

قالب چوبی همانطور که از نامش پیداست از جنس چوب است. این نوع قالب برعکس قالب های آجری بیشتر برای کلاف های قائم و فوقانی کاربرد دارد. البته برای کلاف های تحتانی هم اگر هزینه بر نباشد و همچنین قالب تخته ای در کارگاه موجود باشد، می توان استفاده کرد. به شرط اینکه تخته ها را قبل از قالب بندی روغن کاری نموده تا هم آب بتن توسط تخته ها جذب نشود و هم قالب ها راحت تر از بتن جدا شوند که همان کار پلاستیک در قالب آجری را انجام می دهد.

قالب ها به اندازه ای ساخته می شوند که بتوان آن ها را به مکان مورد نظر حمل نمود. بتن ریزی در این قالب ها به دقت کافی نیاز دارد تا آسیبی به لبه آنها وارد نشود. قالب های چوبی به نسبت قالب های فلزی سبک ترند اما مقاومت آن ها در برابر رطوبت چندان بالا نمی باشد. مزایایی مانند سهولت در اجرا و اتصالات، ضریب حرارتی پایین و وزن سبک دارد. اما یکی از عیوب دیگر قالب چوبی این است که بیشتر از ۱۰ بار نمی توان در اجرای فونداسیون از آن استفاده کرد.

قالب چوبی در مراحل اجرای فونداسیون

قالب فلزی

قالب فلزی در مقایسه با قالب های چوبی و آجری از استحکام و سطح شاقولی مناسب تری برخوردار می باشد. امروزه این نوع قالب ها از جمله رایج ترین قالب های مورد استفاده در پی ریزی ساختمان هستند؛ زیرا به راحتی می توان آنها را حمل نمود و در سیستم های مختلف استفاده کرد.

مزایای قالب فلزی:

دوام و استحکام بسیار بالا، سهولت اتصال، سرعت بالای اجرا، قابلیت استفاده مجدد و بهره وری بالا

در پروژه هایی که تنوع ابعاد و سطوح کم اما حجم کار بالاست، قالب های فلزی بهترین گزینه محسوب می شوند. هر چند قیمت اولیه این قالب ها گران است اما طول عمر آنها بالا بوده و می توان سال ها از آنها استفاده کرد. پیشنهاد می شود که این قالب ها را عایق بندی کنیم چرا که شرایط آب هوایی می تواند اثرات بدی روی این قالب ها بگذارد. از قالب فلزی در اجرای کلاف های تحتانی نیز استفاده می شود، ولی بیشتر برای اجرای فونداسیون های بزرگ کاربرد دارد و برای پروژه های کوچک مقرون به صرفه نیست.

 

قالب بندی فلزی در اجرای فونداسیون

قالب بندی فلزی

 

نکته: می توانیم در بعضی شرایط خاص، از خاک خود منطقه به عنوان قالب استفاده کنیم. در این حالت باید زمین را به اندازه عرض و عمق مورد نظر حفر کنیم و سپس دیواره های پی را با پلاستیک بپوشانیم تا آب بتن جذب نشده و نسبت آب به سیمان بتن تغییر نکند.

۶- بتن ریزی فونداسیون

در ساختمان های کوچک، بتن ریزی توسط دست و بدون ویبراتور و بتونر انجام می‌گیرد و طرح اختلاط بتن در اینجا نقشی ندارد و کارگران به صورت تخمینی میزان شن و ماسه و سیمان و حتی عامل مؤثر بتن، یعنی آب را تعیین و بتن تهیه می‌ شود. بتن ریزی در این روش در یک مرحله انجام نمی شود یعنی در بعضی قسمتها، بتن ریزی انجام شده و بعد از چند روز، قسمت های دیگر اجرا می‌شود که یک عیب بزرگ برای قسمت مهمی ‌از یک ساختمان به شمار می‌رود.

اما در ساختمان‌های با اهمیت‌ بیشتر، شاهد طرح اختلاط بتن تخمینی و بتونر هستیم. بدین صورت که میزان شن و ماسه برای یک کیسه محاسبه شده و آن را به وزنی که یک بیل معمولی می‌تواند از شن یا ماسه برداشته شود تقسیم می‌کنند و تعداد بیل هایی که از شن و ماسه باید در مخزن بتونر برای یک کیسه سیمان ریخته شود، مشخص می‌شود و میزان آب را هم به وزن یک سطل تقسیم کرده و تعداد سطل‌های آب برای یک کیسه سیمان ۵۰ کیلوگرمی‌ به دست می‌آید.

نحوه بتن ریزی فونداسیون

نحوه بتن ریزی

در این روش پس از مرطوب کردن قالب ها، بتن ریزی از دورترین نقطه قابل دسترسی شروع شده و در لایه های افقی در محل مربوطه ریخته می شود.

نکات مهم در بتن ریزی

  1. ارتفاع سقوط بتن از لوله پمپ (شوتر) نباید بیش از ۱٫۵ متر باشد.
  2. از توده شدن بتن در یک محل باید جلوگیری شود.
  3. بتن ریزی باید به طور قائم باشد ون علاوه بر جلوگیری از به هم خوردن یکنواختی بتن، موجب اختلاط مجدد آن نیز می شود.
  4. ریختن بتن به طور مورب باعث به هم خوردن یکنواختی مخلوط بتن می شود.
  5. سرعت تخلیه بتن ریزی هم بسیار مهم هست، چرا که تخلیه سریع بتن، نتایج نامطلوبی مانند تولید ضربه روی قالب، توده شدن بتن در یک جا و به هم خوردن یکنواختی مخلوط را به همراه خواهد داشت.
  6. اگر ارتفاع سقوط بتن بین ۱٫۵ تا ۱۰ متر باشد، می توان از مخروط ها یا منشورهای متصل به هم استفاده کرد. اما برای فواصل نزدیک تر، از ناو که بتن را با زاویه حدود ۲۰ درجه به محل بتن ریزی هدایت می کند، استفاده می شود. در این صورت باید در انتهای مسیر مانعی تعبیه شود تا از جدا شدن سنگدانه- های ریز و درشت بتن جلوگیری کند.

ملاحظات اجرای فونداسیون های سطحی

طبق بند ۷-۴-۷ مبحث هفتم مقررات ملی ساختمان، نکات زیر درباره موقعیت پی ها باید در نظر گرفته شود:

حداقل عمق پی در فونداسیون

تا اینجای کار با انواع پی ها، تقسیم بندی آن ها بر اساس شکل و مصالح، و چگونگی اجرای پی به صورت مرحله به مرحله آشنا شدیم. همانطور که در ابتدای مقاله نیز مطرح شد، با توجه به حضور آسانسور به عنوان جزء لاینفکی از ساختمان های بلند مرتبه؛ در نظر گرفتن فضایی در فونداسیون جهت قرارگیری این عضو، انجام طراحی های مربوط به آن در همان مراحل ابتدایی طراحی کل سازه (درکنار سایر اجزاء از قبیل پی، تیر، ستون و …) و در نهایت اعمال بارگذاری مربوط به آن به هنگام برآورد کلیه بارهای وارد بر ساختمان الزامی بوده و نیاز است تا با تمامی این موارد آشنا شویم.

از این رو در ادامه به بررسی جزئیات مربوط به چاه و چاهک آسانسور، طراحی و اجرای چاهک و جانمایی آسانسور خواهیم پرداخت. اما در ابتدا و پیش از ورود به این بحث باید بدانیم که چاه و چاهک آسانسور چیست و آیا تفاوتی بین این دو وجود دارد یا نه؟!

تفاوت چاه و چاهک آسانسور

چاه به فضایی گفته می شود که ریل و دیگر تجهیزات آسانسور در آن نصب می شوند و کابین و وزنه تعادل در این مکان حرکت می کنند به طوری که این چاه با دیواره های اضطراری و درب های طبقات محصور می شود. به طور کلی چاه آسانسور از پی تا سقف موتورخانه در پشت بام را در بر می گیرد.

چاهک آسانسور به قسمتی گفته می شود که در پی ساختمان ایجاد می کنیم و در آن قطعاتی مانند بافر ها (ضربه گیرها)، لوازم گاورنر (ترمز مکانیکی الکتریکی) سقوط و محل عبور یوک (قاب نگهدارنده کابین) و سینی زیر کابین (برای تامین ایمنی مسافران) است .

 

تفاوت چاه وچاهک آسانسور

تعیین تعداد آسانسور با توجه به بند های مبحث پانزدهم مقررات ملی ساختمان :

  • تعداد آسانسور : این مقوله بسته به میزان تردد ساکنین تعیین می شود و در فصل دوم مقررات ملی ساختمان ضوابط ویژه ای برای آن در نظر گرفته شده است.
  • بند ۱۵-۲-۱-۲: در ساختمان‌ های با طول مسیر قائم، حرکت بیش از ۷ متر از کف ورودی اصلی، تعبیه آسانسور الزامی است.
  • بند ۱۵-۲-۱-۳: در ساختمان‌ های ۸ طبقه یا با طول مسـیر حرکـت ۲۸ متـر و بیشـتر از کـف ورودی اصـلی، بایـد حـداقل دو دسـتگاه آسانسور پیش‌ بینی شود، حتی اگر از نظر محاسبات تعداد و ظرفیت، یک دستگاه آسانسور کفایت نماید.
  • بند ۱۵-۲-۱-۴: در ساختمان‌ های با طول مسیر حرکت بیش از ۲۱ متر از کف ورودی اصلی، حداقل یک دستگاه آسانسور مناسب حمل بیمار (برانکارد بر) باید تعبیه شود.
  • بند ۱۵-۲-۱-۵: در ساختمان‌ هایی که وجود چند آسانسور الزامیست، باید حداقل یکی از آسانسورها قابلیـت حمـل صـندلی چرخ‌ دار (ویلچر بر) را داشته باشد.

تعیین ابعاد آسانسور

موارد تعیین کننده در این بخش، مساحت مفید کابین آسانسور و سرعت آسانسور است که با استفاده از جداول ۱۵-۲-۲-۲-۱ -الف و ۱۵-۲-۲-۲-۱-ب، مبحث پانزدهم مقررات ملی ساختمان می‌توانیم حداقل و حداکثر ابعاد کابین را به دست آوریم.

حداکثر مساحت کابین آسانسور

 

ظرفیت ۱۰۰ کیلوگرم برای آسانسور یک‌ نفره و ۱۸۰ کیلو گرم برای آسانسور ۲ نفره در نظر گرفته‌ شده است.حداقل مساحت کابین، متناسب با تعداد نفرات نیز به شرح جدول زیر است :

 

حداقل مساحت کابین آسانسور

معمولا سعی می شود مساحت مفید نهایی کابین، عددی بین دو مقدار به‌ دست‌ آمده از جداول فوق در نظرگرفته شود و بعد از تعیین آن به دنبال تعیین دقیق ابعاد داخلی آسانسور می رویم. تعیین تعداد و ظرفیت و ابعاد آسانسور بر عهده مهندس معمار می‌باشد.

آسانسورهایی که قابلیت حمل صندلی چرخدار، برانکارد و یا تخت بیمار دارند، طبق بند ۱۵-۲-۱-۹ و ۱۰ و ۱۱ مبحث پانزدهم، شرایط زیر را باید داشته باشند:

قابلیت حمل صندلی چرخدار:

  1. حداقل ابعاد کابین: ۱۴۰۰*۱۱۰۰ میلی متر
  2. حداقل عرض بازشوی درب کابین: ۸۰۰ میلی متر
  3. مجهز به دکمه باز ماندن برای زمان طولانی تر از حالت عادی
  4. قابلیت حمل بیمار(برانکارد) :
  5. حداقل ابعاد کابین: ۲۱۰۰*۱۱۰۰ میلی متر
  6. حداقل عرض بازشوی درب کابین: ۹۰۰ میلی متر
  7. مجهز به دکمه باز ماندن برای زمان طولانی تر از حالت عادی

قابلیت حمل تخت بیمار :

  1. حداقل ابعاد کابین: ۲۴۰۰*۱۴۰۰ میلی متر
  2. حداقل عرض و حداقل ارتفاع بازشوی درب کابین: به ترتیب ۱۳۰۰ و ۲۱۰۰ میلی متر
  3. مجهز به دکمه باز ماندن برای زمان طولانی تر از حالت عادی
  4. مجهز به سیستم کنترل سرعت ولتاژ و فرکانس
  5. مجهز به برق اضطراری برای رساندن بیمار به نزدیکترین طبقه

تعیین ابعاد چاه و چاهک آسانسور

برای به دست آوردن ابعاد چاه، می‌توانیم همان ابعاد داخل کابین را حدوداً ۲۰ سانتی‌ متر از هر طرف افزایش دهیم. برای به دست آوردن ابعاد چاهک هم، می‌توانیم حدوداً ۱۰سانتی‌متر به ابعاد چاه اضافه کنیم .

نکات اجرایی تعیین ابعاد چاهک آسانسور

در این قسمت سعی شده به یک سری نکات تجربی که در حین انجام کار به آن برخواهید خورد اشاره شود.

عرض بهینه کابین آسانسور

همان طور که می دانید آسانسور تنها وسیله ای برای جابه جایی افراد نیست، بلکه در بسیاری موارد از جمله جابه جایی وسایل نیز کاربرد دارد. در نتیجه حتماً باید عرض چاهک سمت درب آسانسور را حداقل ۱۶۰ سانتی‌ متر در نظر بگیریم تا با درنظر گرفتن خطا های انسانی حین گود برداری و آرماتور بندی، فضا برای جبران و تامین عرض کافی داشته باشیم. در این فضا می‌ توان درب‌ های با عرض ۸۰ سانتی‌ متر اجرا کرد.

عمق بهینه کابین آسانسور

بهترین ابعاد برای آسانسور ۵ نفره ۱۶۰ سانتی‌ متر می‌باشد تا علاوه براین که خطاهای انسانی را پوشش دهد، کمک کند تا ساکنین نیز احساس خفگی نکنند و کوچکی فضا برایشان آزار دهنده نباشد. تجربه نشان داده است که به ازای هر نفر اگر عمق چاه را نسبت به عرض ۱۰ سانتی‌ متر افزایش دهیم، ابعاد مناسبی خواهیم داشت.

ابعاد بهینه آسانسور

ابعاد بهینه آسانسور

ابعاد بهینه برای آسانسور هایی با ظرفیت بیش از ۹ نفر :

ابعاد بهینه اسانسور

جانمایی آسانسور

یکی از موارد مهمی که در طراحی و اجرای آسانسور مورد توجه می باشد، جانمایی مناسب آسانسور است که بهترین راهنما را در این خصوص می توان آیین نامه دانست :

طراحی و آماده سازی محل اسانسور

 

همچنین جانمایی آسانسور و طراحی راهروها برای حالتهای مختلف، توسط مبحث پانزدهم ارائه شده است که دراینجا حالت دو آسانسوره را که بیشتر کاربرد دارد، نشان می دهیم.

 

جانمایی دو آسانسور

نتیجه گیری

در این مقاله سعی شد به بررسی انواع فونداسیون بپردازیم و توضیح مختصری در خصوص کارایی و نحوه ی اجرای هر یک داشته باشیم. شکل های اجرایی هریک را نمایش دادیم و به مهمترین ضوابط آیین نامه ای هم اشاره کردیم.

تقسیم بندی پی ها به گونه های مختلفی صورت می گیرد و عموما به چهار گروه سطحی، عمیق (شمع)، نیمه عمیق و ویژه تقسیم می شوند. لایه های اجراشده فونداسیون را از بالا به پایین بیان کردیم و با مراحل اجرای فونداسیون آشنا شدیم که عبارتند از:

پیاده سازی نقشه، اجرای بتن مگر، آرماتوربندی، بیس پلیت (برای اسکلت فلزی)، قالب بندی (با قالب های مختلف) و بتن ریزی

در ادامه هم به آشنایی با چاله (چاه) و چاهک آسانسور پرداختیم. با بیان تعریف چاه و چاهک آسانسور، به تفاوت این دو اصطلاح پی بردیم و دریافتیم که چاهک، جزوی از چاه آسانسور است. همچنین با ضوابط مبحث پانزدهم کتاب مقررات ملی ساختمان درباره تعداد ، ابعاد و جانمایی آسانسورها آشنا شدیم و به یک سری نکات و بند های مهم تر اشاره کردیم.
امید است با بهره گیری از مطالب فوق، گوشه ای از ابهامات و سوالات پیش آمده پاسخ داده شود.

منابع

  1. مبحث هفتم مقررات ملی ساختمان- پی و پی سازی- ویرایش ۱۳۹۲
  2. مبحث نهم مقررات ملی ساختمان- طرح و اجرای ساختمان های بتن آرمه- ویرایش ۱۳۹۲
  3. مبحث پانزدهم مقررات ملی ساختمان- آسانسورها و پلکان برقی- ویرایش ۱۳۹۲
مهندس شقایق خسروی

نوشته‌های مرتبط

قوانین ارسال دیدگاه

  • دیدگاه های فینگلیش تایید نخواهند شد.
  • دیدگاه های نامرتبط به مطلب تایید نخواهد شد.
  • از درج دیدگاه های تکراری پرهیز نمایید.
دیدگاه‌ها

*
*

0