عمران فایل

اجرای راه پله و آموزش محاسبه تعداد و شیب پله در ساختمان

فقط ۴۳ درصد از مهندسین عمران به دلیل بی توجهی به اجرای راه پله های ساختمان (اجرای اصولی پله)محاکمه شده اند. پیشنهاد می کنم اگر شما هم قصد اجرای سازه و محاکمه نشدن را دارید قبل از شروع به کار تمامی نکات اجرایی راه پله را ریز به ریز یاد بگیرید.

در این مقاله جامع ابتدا اجزا راه پله را معرفی می کنیم سپس به محاسبه ابعاد استاندارد راه پله و روش اجرای آن می پردازیم.

با مطالعه این مقاله قادر به پاسخگویی به سؤالات زیر نیز خواهید بود:

  • راه‌پله چیست؟
  • راه پله از چه اجزایی تشکیل شده و هرکدام شامل چه الزاماتی می‌شود؟
  • اقسام راه پله چیست و هر کدام مناسب چه مکانی هستند؟
  • ابعاد راه پله چقدر است؟ شیب پله و اندازه اجزای پله چگونه تعیین می‌شود؟
  • خط کردن پله به چه معنی بوده و نکات مربوط به آن چیست؟
  • در ساخت راه پله از چه پروفیل هایی استفاده می‌شود؟
  • مزایا و معایب راه پله های پیش ساخته چیست و از چه مصالحی تشکیل می شوند؟

راه ‌پله چیست؟

طبق مبحث سوم مقررات ملی ساختمان، تعریف راه‌پله عبارت است از:

راه پله چیست

اجزای راه ‌پله

کف پله:

سطحی از پله که پا روی آن قرار می‌گیرد، کف (پاخور) پله نامیده می‌شود. طول کف پله‌ معمولاَ ۳۰ سانتی متر است و تعداد آن بستگی به تعداد پله‌ها دارد. در ترسیم پلکان، تعداد کف پله همیشه یک عدد کم‌تر از تعداد پله ترسیم می‌گردد چون کف آخرین پله با کف سطحی که پله به آن تمام می‌شود (پاگرد) یکی است. برای طراحی و تعیین طول کف پله، راحتی افراد در هنگام استفاده و بالا و پایین رفتن از پله ملاک است. عرض کف پله باید به گونه ای باشد که کف پا بدون مشکل بر روی آن قرار گیرد.

اجزای راه پله در ساختمان

شکل۱: کف پله در یک ردیف پله

ارتفاع یک پله:

فاصله عمودی بین کف‌های دو پله پشت سر هم، ارتفاع یک پله است. این ارتفاع در هر ساختمان با توجه به نوع کاربری متفاوت می باشد.

ارتفاع استاندارد پله

شکل۲: ارتفاع پله در یک ردیف پله

مبحث سوم مقررات ملی ساختمان محدودیت‌ هایی برای ارتفاع پله‌ها تعیین کرده است:

ارتفاع مجاز راه پله

ارتفاع پله در مکان‌های عمومی مانند ایستگاه راه آهن و یا بیمارستان‌ها و یا ادارات عمومی حدود ۱۵ الی ۱۷ سانتی متر می‌باشد.

ردیف پله (بازوی پله، خیز پلکان، رشته‌ی پله):

به مجموعه‌ای از پله‌های پشت سر هم بین دو طبقه، ردیف پله گفته می‌شود. حداکثر تعداد مجاز اجرای راه پله در ردیف پله ۱۲عدد می‌باشد.

اجزای تشکیل دهنده راه پله

شکل۳: معرفی بازوی پله

 پاگرد:

سطحی است که فرد بعد از طی کردن یک ردیف پله به آن می‌رسد. این محل برای تغییر دادن مسیر و استراحت کردن استفاده می‌شود. عرض هر پاگرد نباید کمتر از ۹۰ سانتیمتر باشد و به طور معمول برابر با عرض پله در نظر گرفته می شود و طول آن از جمع طول پله‌ها با مقدار چشم پله (چشم پله در ادامه تعریف شده) بدست می‌آید.

پاگرد راه پله چیست

شکل۴: محل پاگرد

گونه پله:

سطح کنار پله را گونه پله می‌نامند.

گونه پله چیست

شکل۵: محل گونه پله (ناحیه قرمز رنگ)

 عرض پله:

فاصله میان گونه‌های پله، عرض پله نامیده می شود. اندازه‌ی عرض پله با توجه به نوع کاربری ساختمان‌ها متفاوت می باشد.

عرض راه پله ساختمان

شکل۶: عرض پله

در ساختمان‌های عمومی مثل سینماها، برای هر ۱۲۰ نفر جمعیت یک متر عرض جهت تخلیه سریع جمعیت در نظر گرفته می‌شود. در مورد پله‌هایی که رفت‌وآمد در آن کم است (مانند پله‌هایی که به بام ختم می‌شوند و از آن‌ها برای برف روبی یا سرکشی به بام استفاده می‌شود)، عرض ۵۵ تا ۶۰ سانتی‌متر کافی می باشد.
مبحث سوم مقررات ملی ساختمان در رابطه با عرض پله ضوابطی ارائه کرده است:

عرض راه پله مسکونی

چشم پله:

به فاصله میان دو ردیف پله (دو ردیف پله رفت و برگشت) چشم پله گویند. چشم پله در تمامی پله‌ها به جز پله‌های یک طرفه و پله های یک چهارم گردش وجود دارد.

چشم راه پله ساختمان

شکل۷: محل چشم پله

نرده:

جهت جلوگیری از افتادن افراد و ایمنی راه‌پله،‌ در لبه پله‌ها از نرده استفاده می‌شود. جنس نرده می‌تواند از چوب، فلز و… باشد. حداقل ارتفاع نرده ها ۸۰ سانتیمتر است.

انواع پله در ساختمان

اگر بخواهیم یک تقسیم بندی برای پله ها انجام داده و هر کدام از آن ها را در یک دسته خاص جای دهیم، شکل ظاهری پله و نوع مصالح مصرفی دو پارامتر اساسی جهت انجام این تقسیم بندی خواهد بود. پله ها بر اساس نوع مصالح مصرفی به انواع پله های بتنی، چوبی، فلزی و … تقسیم بندی شده و تقسیم بندی آن ها بر اساس شکل ظاهری به شرح زیر می باشد:

پله مستقیم یک‌ طرفه:

در مسیر این پله‌ها پیچش وجود نداشته و مسیر ساخت آن‌ها مستقیم می باشد. برای ساختمان‌هایی که با کمبود فضا روبرو هستند استفاده از این نوع پله توصیه می‌شود. در پله مستقیم یک طرفه، اندازه کف پله در تمامی پله‌ها برابر است.

انواع راه پله ساختمان

شکل۸: پله مستقیم یک طرفه

پله مستقیم یکی از انواع راه پله ساختمان

شکل۹: پله مستقیم یک طرفه

پله با دو بازو و پاگرد در وسط:

این نوع پله در اکثر ساختمان‌ها مورد استفاده قرار می گیرد. فرد با عبور از یک ردیف پله، به پاگرد وسط رسیده و با چرخش ۱۸۰ درجه ردیف دوم را طی می کند و در نهایت به طبقه بالاتر می‌رسد. پاگرد وسط برای استراحت استفاده می‌شود.

پلان پله دو طرفه یکی از انواع راه پله آپارتمان

انواع راه پله آپارتمان

شکل۱۱: پله با دو بازو و پاگرد در وسط

پله دو طرفه با سه بازو و پاگرد وسط:

این نوع پله در ساختمان‌هایی که حجم زیادی از جمعیت وجود دارد، مثل مدارس یا بعضی ادارات استفاده می‌شود و قطعا اجرای راه پله دوطرفه با سه بازو و پاگرد وسط خاص تر می باشد.

پلان پله دو طرفه یکی از انواع راه پله ساختمان

انواع اجرای راه پله

شکل۱۳: پله دو طرفه با سه بازو و پاگرد وسط

پله‌ی سه طرفه با سه بازو و دو پاگرد:

از این نوع پله‌ها در مکان‌هایی که ارتفاع طبقه زیاد بوده و فضای موجود برای پله‌ها کم باشد استفاده می‌شود، همچنین این نوع از پله به جهت جای دادن آسانسور در فضای میانی خود، برای استفاده در ساختمان‌های مسکونی و یا اداری نیز مناسب می باشد. البته باید توجه داشت که در حال حاضر قرارگرفتن اتاق آسانسور در راه پله ممنوع است.

پلان پله سه طرفه

انواع مدل های راه پله

شکل ۱۵: پله‌ی سه طرفه با سه بازو و دو پاگرد

پله چهار طرفه:

این پله تنها در داشتن یک بازوی اضافی با پله‌های سه طرفه تفاوت داشته و در موارد دیگر مانند اجرای راه پله یکسان می باشد.

پلان پله چهار طرفه

انواع پله ساختمان

شکل۱۷: پله چهار طرفه

 

بسته به نوع کاربری ساختمان و محدودیت‌های متراژ می توان هر کدام از انواع پله های ذکرشده در بالا را در پروژه به کار برد. در کنار این موارد باید توجه داشت که نوع سقف سازه ای تأثیر زیادی در نوع پله به کار رفته به لحاظ مصالح مصرفی دارد. به طوری که در ساختمان هایی که سقف کامپوزیت، سقف عرشه فولادی و سقف تیرچه بلوک و سقف کرومیت طراحی می شود، پله ها نیز به ترتیب به صورت کامپوزیت، عرشه فولادی و طاق ضربی خواهند بود.

طراحی راه پله

برای اجرای راه پله باید حتما طراحی آن را انجام داده باشیم. در ابتدا باید ارتفاع کلی طبقه یعنی از کف طبقه پایین تا کف طبقه بالا تعیین شود، سپس ارتفاع بدست آمده را بر ارتفاع مورد نظر برای هر پله تقسیم کرده تا تعداد پله ها بدست آید. یا اینکه می توان ارتفاع طبقه را بر تعداد پله مورد نظر خود تقسیم کرده تا ارتفاع هر پله بدست آید و سپس ارتفاع بدست آمده را با الزامات آیین نامه چک کنیم (ارتفاع پله از ۲۰ سانتی متر نباید بیشتر شود.).

در مرحله بعد فاصله افقی ای که یک ردیف پله نیاز دارد را مشخص می‌کنیم. فضایی را که عرض هر پله اشغال می‌کند (حداقل ۹۰ سانتی متر) در نظر گرفته و متناسب با آن نوع پله مورد استفاده تعیین می شود.

باید توجه داشت که رعایت زاویه (شیب) پله نیز اهمیت داشته و با ارتفاع و کف پله متناسب می باشد، یعنی هر چه ارتفاع پله کمتر و کف پله زیادتر باشد شیب کمتر است. برای راه پله داخلی ساختمان شیب استاندارد حدود ۳۰ درجه است، اما این مقدار می‌تواند برای فضاهای آزاد تغییر کند.

به طور کلی شیب راه پله در حدود ۲۰ تا ۴۵ درجه می باشد و از فرمول زیر برای محاسبه آن استفاده می‌شود:

ارتفاع مجاز راه پله

 

تعیین کف پله و ارتفاع پله:

روابط متداول برای بررسی اندازه های درست برای کف و ارتفاع پله به صورت زیر تعریف شده است:

رابطه اندازه قدم

۲h+b=63،۶۴،۶۵cm

رابطه راحتی قدم برداشتن

b-h=12cm

محاسبه برای احتیاط

h+b=48

h =ارتفاع یک پله
b =اندازه کف پله

احتمال اینکه هر سه فرمول باهم برقرار باشد کم است، بنابراین تنها کافی است که اندازه کف پله و ارتفاع آن در محدوده رابطه‌ها قرار گیرد. علاوه بر تعیین ابعاد پله باید ابعاد پاگرد را نیز مدنظر داشت، عرض پاگرد با عرض پله مساوی بوده و مقدار طول پاگرد با دو برابر عرض یک پله‌ بعلاوه عرض چشمی بدست می آید.

نکته: در تعیین جانمایی راه پله باید توجه داشت که پله در مکانی قرار گیرد تا شخصی که تازه‌ وارد ساختمان شده به ‌راحتی بتواند آن را پیدا کند.

اجرای راه پله

همانطور که پیش از این بحث شد، پله ها بر اساس شکل ظاهری و نوع مصالح مصرفی در دسته های متفاوتی جای می گرفتند. حال پس از تعیین نوع پله، طراحی و انجام محاسبات مربوط جهت مشخص نمودن ابعاد آن، نوبت به ساخت پله ها می‌رسد. نباید فراموش کرد که عدم اجرای صحیح و اصولی راه پله، سبب ایجاد مشکل در رفت و آمد راحت و آسان بین طبقات خواهد شد.
فرآیند اجرای راه پله در ۴ مرحله صورت می گیرد:

۱-مرحله اول خط کردن می‌باشد.

نخستین گام در ساخت راه پله، خط کردن است. در این عمل پیاده سازی الگوی پله بر روی دیوار مجاور انجام می‌گیرد . این فرآیند در ۷ گام به صورت زیر خلاصه می شود:

گام ۱: بر روی دیواری که پله ها در کنار آن قرار می گیرد، با اندود گچی یک لایه به عرض ۵۰ سانتی متر و مطابق با شیب راه‌ پله کشیده می شود.

نحوه اجرای پله ساختمان

شکل۱۸: رسم نوار مورب بر روی دیوار با اندود گچی

گام ۲: علامت‌گذاری نقطه شروع پله روی اندود گچی. در شکل ۱۹، این نقطه (A) معادل کف تمام شده ی ساختمان است.

اجرای راه پله

شکل۱۹: علامت‌گذاری نقطه شروع پله

گام ۳: به کمک تراز دستی از نقطه A خطی عمود رسم شده و مقدار ارتفاع یک پله روی آن جدا می‌شود.

راه پله ساختمان

شکل۲۰: رسم خط عمود مطابق با ارتفاع یک پله

گام ۴: به کمک تراز دستی از نقطه علامت گذاری شده در مرحله قبل خطی افقی رسم شده و اندازه کف پله روی آن تعیین می‌شود.

عکس اجرای راه پله

گام ۵: تکرار گام های ۳ و ۴ تا رسیدن به کف تمام شده ی پاگرد.

راه پله آپارتمان

شکل۲۲: تکرار گام های ۳ و ۴

گام ۶: اتصال لبه زیر پله ها به یکدیگر با یک خط مورب (به وسیله شمشه).

راه پله بیرون ساختمان

شکل۲۳: اتصال لبه زیر پله‌ها به هم به کمک شمشه

گام ۷: رسم خطی دیگر به موازات خط مورب رسم شده در گام قبل (فاصله بین این دو خط باید به اندازه ارتفاع تیرآهن موردنظر باشد).

اجرای راه پله ساختمان

شکل۲۴: رسم خطی با ارتفاع تیرآهن به موازات خط قبلی

۲-در دومین گام اجرای راه پله بعد از خط کردن پله‌ها برای ساختن تیرآهن زیر پله اقدام می‌کنیم. این کار نیز طی ۷ گام صورت می گیرد:

گام ۱: از روی شکل کشیده شده روی دیوار یک الگوی مقوایی درست می‌کنیم.

اجرای پله

شکل ۲۵: ساخت الگوی مقوایی از روی شکل رسم شده روی دیوار

گام ۲: الگوی خم بالا و پایین شمشیری پله را تهیه می‌کنیم (بهتر است با ورق فلزی مثل گالوانیزه باشد تا بتوان بعدا از آن استفاده کرد).

طراحی و اجرای راه پله

شکل ۲۶: تهیه الگوی خم بالا و پایین شمشیری با ورق فلزی

گام ۳: محلی که قرار است تیرآهن دچار خمیدگی شود را با استفاده از الگو و بر اساس شیب پله به صورت لچکی مشخص می‌کنیم.

طریقه اجرای راه پله

شکل ۲۷: مشخص کردن محل خمیدگی تیرآهن به صورت لچکی

گام ۴: مثلث لچکی تعیین شده در مرحله قبل را با استفاده از دستگاه برشکاری بریده و خارج می‌کنیم.

روش اجرای راه پله

شکل ۲۸: بریدن و بیرون آوردن لچکی ها

گام ۵: برای خم کردن تیر آهن، به هنگامی که تیرآهن هنوز گرم است، روی بال بالایی آن می‌کوبند. باید زاویه ایجاد شده با زاویه طراحی مقایسه شود.

 

اجرای راه پله در سازه

شکل۲۹: کوبیدن پتک بر روی بال بالایی تیرآهن

گام ۶: در مرحله بعد درزها را جوش داده و محل جوش را با سنگ فرز، سنگ زده تا سطح جوش و تیرآهن برابر شود (این مرحله بعد از سرد شدن تیرآهن صورت می گیرد).

گام ۷: جهت تقویت تیرآهن در قسمت برش‌خورده دو ورق به دوطرف جان تیرآهن جوش می‌دهند.

 

چگونگی اجرای راه پله

شکل۳۰: جوشکاری محل درزها و تقویت محل جوش با ورق تقویتی

 

۳-در سومیلن مرحلله اجرای راه پله حال تیرآهن مورد نظر (شمشیری راه پله) ساخته شده و آماده نصب می‌باشد. دو عدد شمشیری برای هر ردیف پله نیاز است و اگر عرض پله زیاد باشد با توجه به نظر طراح تعداد شمشیری می‌تواند بیشتر شود (در این خصوص باید توجه داشت که فاصله بین شمشیری ها حدود ۹۰ سانتی متر باشد).

 

جزئیات اجرای راه پله ساختمان

شکل۳۱: پایان کار اتصال شمشیری

 

نکته۱: حداقل شماره تیرآهن برای ساختن شمشیری پله IPE 140 می‌باشد.

نکته۲: برای تقویت تیرآهن در قسمت جوش خورده و اتصال تیرآهن شمشیری پله به فونداسیون از ورق استفاده می‌شود.

 

تصاویر اجرای راه پله

شکل۳۲: مشخص کردن ورق تقویت و ورق اتصال به فونداسیون

 

نکته۳: برای جوش دادن تیرآهن شمشیری به صفحه ستون از نبشی استفاده می‌شود.

نکته۴: برای مهارکردن و اتصال صفحه ستون و شمشیری پله به فونداسیون از بولت استفاده می‌شود.

 

مراحل اجرای راه پله ساختمان

شکل۳۳: مهار و اتصال بیس پلیت به شمشیری پله توسط نبشی و بولت‌ها

 

در مرحله آخر اجرای راه پله باید طاق‌ضربی روی شمشیری‌ها اجرا شود و می‌توان پله‌ها را روی طاق‌ضربی نصب نمود.

معرفی پله‌های پیش‌ساخته

پله‌های پیش ساخته، پله‌هایی هستند که در کارگاه ساخته شده و سپس در محل مورد نظر نصب می‌شوند. یکی از مهم‌ترین مزایای پله‌های پیش‌ساخته صرفه‌جویی در زمان است، زیرا این نوع از پله ها قبلا ساخته شده و تنها برای نصب در محل به زمان نیاز دارند. از آن جایی که پله های پیش ساخته متناسب با سفارش مشتری ساخته می‌شوند، باید توجه داشت که به دلیل اندازه‌های مشخص ممکن است پله استفاده شده در یک فضا در فضای دیگر کاربرد نداشته باشد.

جنس پله های پیش ساخته:

جهت اجرای راه پله های پیش ساخته از مواد مختلفی استفاده می‌شود. برای مثال این نوع از پله ها می‌توانند از جنس فلز، چوب، استیل، شیشه و … باشند.

اجرای راه پله گرد پیش ساخته

شکل۳۴: نمونه پله گرد پیش‌ساخته از جنس چوب

انواع راه پله های پیش ساخته:

انواع پله‌های پیش‌ساخته شامل پله‌های گرد حول محور، پله‌های گرد باکسی، پله‌های کنسولی تک محور و پله‌های پروفیلی می‌باشد.

 

انواع راه پله های پیش ساخته

شکل۳۵: پله گرد باکسی

اجرای راه پله های پیش ساخته

شکل۳۶: پله کنسولی تک محور

نمونه اجرای راه پله پیش ساخته بتنی

شکل۳۷: پله پروفیلی پیش ساخته

 

نکته: شیشه زیبایی خاصی به فضای خانه می‌بخشد اما به هنگام استفاده از آن در ساخت پله باید توجه داشت که از ضخامت نسبتا بالایی برخوردار باشد تا همراه با زیبایی، مقاومت کافی را در مقابل نیروهای وارده داشته باشد.

 

اجرای راه پله پیش ساخته

شکل۳۸: نمونه پله پیش‌ساخته شیشه‌ای

نتیجه گیری

  1. راه پله برای ایجاد ارتباط میان طبقات و حل مشکل رفت ‌و آمد بین دو سطح با اختلاف ارتفاع طراحی و ساخته می‌شود.
  2. طراحی و اجرای راه پله، بر حسب نوع کاربری و مصالح مصرفی متفاوت است.
  3. سطحی از پله که پا روی آن قرار می‌گیرد، کف (پاخور) پله نامیده می‌شود و طول آن معمولاَ ۳۰ سانتی متر است.
  4. ارتفاع پله در مکان‌های عمومی حدود ۱۵ الی ۱۷ سانتی متر می‌باشد.
  5. به طور کلی شیب راه پله در حدود ۲۰ تا ۴۵ درجه است.
  6. ساخت راه پله در ۴ مرحله ی خط کردن، ساخت شمشیری، نصب شمشیری و اجرای طاق ضربی روی شمشیری و نصب پله روی آن انجام می گیرد.
  7. یکی از مهم‌ترین مزایای پله‌های پیش‌ساخته صرفه‌جویی در زمان است؛ چون قبلا ساخته شده و تنها برای نصب در محل، به زمان نیاز دارد.

منابع

  1. کتاب “اجرای راه پله” گروه تحصیلی عمران کاردانش/ مؤلف: محمدعلی زارع
  2. ویکی ساختمون
مهندس فاطمه گورکانی

نوشته‌های مرتبط

قوانین ارسال دیدگاه

  • دیدگاه های فینگلیش تایید نخواهند شد.
  • دیدگاه های نامرتبط به مطلب تایید نخواهد شد.
  • از درج دیدگاه های تکراری پرهیز نمایید.
دیدگاه‌ها

*
*

0